FNE rozmawiało z Martinem Šmatlákiem, pierwszym dyrektorem nowego Słowackiego Funduszu Audiowizualnego, (http://www.culture.gov.sk/sekcie/audiovizualny-fond2).

FNE: Co było najważniejszym wydarzeniem w słowackim przemyśle filmowym w ostatnim roku?

Martin Šmatlák: Główną zmianą jest stworzenie, po 18 latach różnych propozycji, Funduszu Audiowizualnego 1 stycznia 2009, głównie dzięki osobistemu zaangażowaniu Ministra Kultury Marka Maďariča i kilku innych reprezentantów z sektora audiowizualnego.

Zgodnie z nowymi przepisami, Fundusz Audiowizualny będzie decydował o przydziale funduszy dla kultury audiowizualnej oraz o publicznych źródłach finansowania sektora. Zmiana ta stworzyła również warunki do rozszerzenia zakresu finansowania oraz stworzyła podstawy dla wydajniejszych i bardziej elastycznych sposobów promocji kultury i przemysłu filmowego. Ten rok był czasem przygotowań do rozpoczęcia pracy Funduszu z początkiem roku 2010. Fundusz będzie wspierał rozwój, produkcję i dystrybucję kinową i telewizyjną  dzieł audiowizualnych, oraz nowe formy dystrybucji, a także filmy edukacyjne, festiwale i inne wydarzenia, takie jak działalność edukacyjna, wydawnicza i badawcza, jak również rozwój technologii. Rozwój technologii w pierwszym roku skupiony będzie na modernizacji kin.

Jestem zadowolony z sukcesów słowackich filmów na festiwalach i imprezach zagranicznych, a szczególnie z dokumentów. Przyszedł czas na kreatywność, a warunki dla jej ciągłego rozwoju powinny się poprawiać, nie tylko z punktu widzenia finansowego, ale również technologicznego.

FNE: Jakie znaczenie mają europejskie koprodukcje dla rozwoju słowackiego przemysłu filmowego i jakie widzi Pan możliwości współpracy z sąsiadującymi państwami na polu produkcji, edukacji i dystrybucji?

MS: Słowacka kinematografia nie przetrwałaby ostatnich 15 lat bez europejskich koprodukcji, a szczególnie bez produkcji kinowych. Naturalnie większość koprodukcji powstaje we współpracy z Czechami, które są nam najbliższe pod względem historycznym, kulturowym i językowym. Europejskie koprodukcje stanowiły w ostatnich latach 75% wszystkich słowackich pełnometrażowych filmów fabularnych.  Czechy posiadają także dobrze funkcjonującą infrastrukturę i technologie potrzebne w produkcji filmowej. Najsłabszym punktem środowiska filmowego na Słowacji jest obniżenie w ostatnich 20 latach poziomu technologicznego i poziomu infrastruktury produkcyjnej. Nie ma na Słowacji laboratoriów filmowych, dostępność sprzętu i oświetlenia dla filmów w formacie 35 mm jest raczej ograniczona, nie ma również ani jednego studia umożliwiającego nowoczesną produkcję dźwięku. Rozwój kina i jego digitalizacja także pozostają w tyle. Bez tego wszystkiego, na Słowacji nie mogą być produkowane duże filmy a zagraniczni producenci nie przyjeżdżają do naszego kraju. Bierzemy udział w koprodukcjach, jednakże chcielibyśmy znajdować się na pozycji aktywnego i równego partnera.

FNE: Jaka jest rola filmu w słowackiej tożsamości narodowej?

MS: Słowacki film stał się w pełni docenianą częścią kontekstu  kulturowego tego kraju dopiero od początku lat 60-tych. Film słowacki rozwijał się i zrównał swoją pozycję z innymi formami sztuki oraz z filmem czeskim w czasach "nowej fali". To wtedy wzrost zainteresowania publicznego filmem słowackim stał się środkiem do wyrażania tożsamości kulturowej.

Po listopadzie 1989 roku, ciągłość w słowackim kinie została przerwana i nastąpił kryzys. Odzwierciedliło się to również w stosunku słowackiej widowni do słowackiego filmu. Średni roczny udział słowackich filmów w ofercie kin spadł poniżej 5%. W roku 2006 nawet poniżej jednego procenta.

Przez ostatnie dwa lata, ten negatywny trend znacznie się odwrócił i coraz więcej słowackich widzów ogląda słowackie filmy. Ważne jest, aby utrzymać tę tendencję, ponieważ film i produkcja audiowizualna to naturalny i spontaniczny sposób wyrażania tego, co można nazwać tożsamością kulturową.
W celu podtrzymywania i rozwoju tożsamości kulturowej poprzez film, ważne jest zapewnienie systematycznej ochrony dziedzictwa filmowego oraz umożliwienie dostępu do niego dzięki nowym technologiom. W 2006 słowacki rząd zaaprobował długoterminowy projekt systematycznej ochrony dziedzictwa audiowizualnego poprzez podtrzymywanie i przywracanie jego dostępności.

FNE: W jaki sposób międzynarodowe uznanie dla słowackich filmów pomaga w promocji nie tylko rodzimego przemysłu filmowego, ale także Słowacji jako kraju?

MS: Film to skuteczne narzędzie prezentacji kraju i kultury na arenie międzynarodowej. Kreatywny potencjał słowackiego filmu jest niezaprzeczalny, jednakże ważne jest jak zostanie on zaprezentowany. Nie możemy tylko liczyć na to, że ktoś nas „odkryje", przeciwnie, musimy być w stanie sami się zaprezentować, wypromować.

Słowacki Instytut Filmowy, Stowarzyszenie Słowackich Producentów Audiowizualnych oraz Słowacka Akademia Filmowa i Telewizyjna robią wiele w tym kierunku. Konieczne jest połączenie tych wysiłków i skupienie się na ciągłej i profesjonalnej "promocji filmowej" jako instrumencie służącym do prezentowania filmów, producentów, organizacji produkcyjnych oraz kraju jako całości.

FNE: Spoglądając na ostatnie pięć lat, co uznałby Pan za najważniejsze osiągnięcia, a co w Pana opinii jeszcze trzeba zrobić?

MS: Z pozytywnych osiągnięć: zapewnienie szkieletu legislacyjnego oraz środków finansowych dla wspierania sektora audiowizualnego, zatrzymanie przerażającego spadku produkcji filmowej, zwiększenie produkcji audiowizualnej, szczególnie w telewizji, międzynarodowe sukcesy słowackich filmów, zwiększenie liczby widzów słowackich filmów, ochrona dziedzictwa audiowizualnego.

Po drugiej stronie: potrzeba rozwoju technologii, pozyskiwanie funduszy dla produkcji audiowizualnej i filmowej, lepszej jakości szkolenia dla specjalistów z sektora audiowizualnego, modernizacja i digitalizacja kin, międzynarodowy marketing i promocja filmów słowackich, rozwój edukacji audiowizualnej w szkołach oraz długotrwała, systematyczna działalność, która doprowadzi do umocnienia pozytywnego obrazu i świadomości na temat słowackiego filmu oraz jego wartości historycznej i kulturowej.

Dr Martin Šmatlák (1961) jest absolwentem Akademii Muzycznej i Teatralnej w Bratysławie. W swej karierze zawodowej działał w słowackim przemyśle audiowizualnym jako: dyrektor naczelny Słowackiego Instytutu Filmowego, wykładowca w VSMU - Akademi Muzycznej i Teatralnej, prorektor i prodziekan VSMU ds. filmu i telewizji, dyrektor strategiczny i członek zarządu kryzysowego Słowackiej Telewizji, dyrektor generalny ds. mediów i audiowizji w Ministerstwie Kultury Republiki Słowackiej oraz członek zespołu pracującego nad ustawą o Funduszu Audiowizualnym, która weszła w życie 1 stycznia 2009.

Jest jednym z założycieli Słowackiej Akademii Filmowej i Telewizyjnej oraz pierwszego po roku 1989 festiwalu filmowego w Bratysławie.